Don’t call her the sun. I’m telling you, she’s not the center of your universe. She owns her heart and makes it the center of herself. She doesn’t want attention. She doesn’t want other lives revolve around her. She creates her own life. Heads up, steps on the ground, she brightens her way. But she’s not the sun, I’m telling you. She’s more than that.

Don’t call her the moon. I’m telling you, she’s not going to keep a glow of your cloudless nights. She can radiate her own luminosity amidst the dark sky. She can shine on her own, emitting such a beautiful glow from her own bold spectacle. She doesn’t need admiration, she’s valiant as she is. But she’s not the moon, I’m telling you. She’s more than that.

Don’t call her the stars. I’m telling you, she’s not going to grant any of your wishes. She’s not one of the willing victims that will just die for you after living alone for long. She doesn’t need petty promises anymore. She cast glimmer of hope wherever she goes in a constellation far unknown. But she’s not the stars, I’m telling you. She’s more than that.

She’s beauty beyond measure. She holds in her hands stardust of dreams and aspirations. She looks at the sky amazed and hopeful. She travels clouds after clouds feeling the weightless world – breaking free. She’s free and no one can take her from the freedom she’s born to feel.

She is one with the sun, the moon and the stars. She creates a world of her own, painting hues of vibrant colors that denotes her life. She exists to believe and to welcome pleasure. You see, she does not exist to be the ordinary girl you thought she is. She’s special. She doesn’t need someone who only see her beauty when in fact she’s full of imperfections.

She exists to justify that she can harmonize with the world. She carries with her the entire galaxy. Look how she glows the entire space all on her own. She is a human molded exquisitely. Her scars make her beautiful and that’s what she is. She takes pride of her imperfections and conspired to attract positive energy to Earth.

She’s not the sun, the moon, the stars, I’m telling you. She’s far more than that. In her hand she holds her broken heart but still exists to believe in the universe. She’s broke, she’s fragile but she’s free and I’m telling you she’s more than the celestial bodies you know, she’s magnificence, oh yes, she’s the universe. ###



Once, you said you’ll be the path that will lead me somewhere beautiful. We’ll travel places hand in hand. Together we’ll explore unknown destinations, together we’ll conquer the world. Remember those Christmases when we plan our next travel route? We readily get excited to pack our suitcase, jotting down itineraries of places to explore. Only then do I realize, exploring means being on my own, continuing the plans we had before.

Once, you said you’ll make me happy. You always love to plant kisses on my cheek, forehead, lips. You always pinch my cheeks and tickles me. You hold my hand and never tends to let go. I don’t know now where it took us. But it took time for me to realize that letting go of those hands will be easier than holding on will do.

Once, you said you’ll have my heart — protected and unharmed. Without second thought, I let you own it. You took possession of this fragile heart telling me you’ll never break it. But somehow, along those times, bit by bit you took away part of my once still heart. You ripped it into pieces, I no longer knew now how to mend. In those fleeting moments, I’ve realized it’s my own job to protect my heart in the first place. It’s my own heart, I should care. It’s my heart, my one and own heart, I possess.

Once, you said you’ll be my man. You’ll shield me from the harsh world and the cruel environment we had. Remember how once, we build our dreams, our family, our home. Remember when you told me, I’ll be the woman you’ll wait at the cross, I’ll be the woman you’ll spent your whole life for. Because, once you told me your love will never fade. But all of a sudden, your love became just a haunting memory of regrets and heartbreaks. Soon, the man I came to know does not value me anymore. The man, whom I thought would be my all, became the man who ended up breaking my heart, and left it torn.

Where does it takes us from here? Do you know promises are meant to be kept? Do you think goodbyes are just words without meaning, when in fact it means another heart dying? Because now, I’m here, stuck on my own, still remembering those words you said to me. I believe, of course, because once, you said I love you, dear, and next thing I knew, I stayed but you decided to leave.###

Remind yourself


Remind yourself that it’s okay to focus on your own happiness. You’ve been in the process of making everyone happy for such a long time. You made them worthy of pleasure. You made them believe that there’s always that one reason to be happy despite all the odds along the way. So now, take time to attend to your own happiness. Look at the blue sky. Smell the flowers. Breathe. Do the things you intend to do. Do everything to make yourself worthy of the happiness you are giving to others. Before you rely your happiness to someone, look at yourself and be your own reason to be happy.

Remind yourself that it’s fine to weep for some time. You’ve been living your whole life surviving each day even if it’s too hard just to get by. No matter how much effort you give, you made yourself accept the fact that things don’t always work on your side. That most of the time, courage is admitting your weakness but it doesn’t mean you’ll give up. You’ll break, you’ll lose, you’ll cry, but the most important thing is you survive. You survive and that’s the true sign of strength.

Remind yourself that it’s fine to rule out the world some time. For most of your existence, you’ve been the perfect-flawless-model human. But keep in mind that you don’t always need to be that picture perfect human. Sometimes, in order to keep pace of the world, you need to do crazy things, to be messy and to care less about the world. Accept that you’re just a mere human being capable of doing silly things like other people.

Remind yourself that it’s fine to love yourself more. You have given the best portion of your heart to someone you love – whom you thought love you in return. But then somewhere between believing you have given them the best of you and trying to still leave them a space in your heart, know that your heart needs to rest, too. Your heart, the most vulnerable fragment of your existence needs to slow down a little – to assess things and prepare to love again, now, with yourself.

Many times, your heart may rip into pieces, hammered with lots of pain and aches, but the possibility of putting back the broken pieces is yours to make. You don’t need someone to complete the puzzle of your aching heart. Remind yourself, dear that even without them, your heart is whole, to begin with. Love yourself better than the love you offer to someone. You deserve the love that is endless, unrequited and real. Love yourself, love yourself more, love yourself most, because you deserve it.

Most of all, remind yourself that it’s fine to make mistakes, to pamper yourself with the things you like, to enjoy the scenic views outside, to hold hands with yourself, to pat yourself in the shoulder (because you’re tougher than you thought), to look straight in the mirror and be proud of what you see, to say things you’re afraid to say and most importantly, to open your heart and start loving yourself even more. ###


Sinimulan ang kuwento sa katanungang bakit tayo nandito?  Ngunit patuloy lamang na tinahak ang kalsadang pagkahaba-haba na animo’y walang katapusan. Tumingin sa kanan at sumulyap, napatigil, may ibang kahulugan ang hubog ng kanyang mga labi.

Sa ilalim ng pinaghalong kahel at itim na kalangita’y maaaninag ang papalapit nang paglubog ng araw. Saan aabutin ang mga gulong ng sasakyang kanina pa binabagtas ang kalyeng wala namang kasiguraduhan.

Dito. Sa tatlumpu’t-apat na segundo masasagot ang lahat ng katanungan kasabay nang pagtigil ng bawat dumaraan, tulad din nang paghinto ng puso niyang hindi na sa iyo nakalaan.

Ganito ba winawakasan ang sumpaang walang hanggan? Wala ni isa mang salita ang kayang mabigkas. Ang dating masasayang espasyo’y napalitan ng daan-daang bakit at kailan. At sa pagitan ng mga bumabagabag na katanungan, naisip na mas mabisang kasagutan ang katahimikan lalo na  sa mga pusong hindi na sabay ang ritmo ng tugtugan.

At kasabay nang hudyat ng berdeng ilaw, ang pagtanaw sa tatlumpu’t apat na segundo na pinili nyong wakasan ang isa sanang magandang kuwento ng pagmamahalan. Walang inihaing dahilan, walang kahit anong paliwanag kung paano humantong sa ganito ang walang hanggan. Kung ang pag-ibig ay pagtahak sa paikot-ikot na kalsada at paghihintay lamang sa bawat paghinto at pag-arangkada, bakit hindi ilaan ang puso sa pagitan ng mga segundong patuloy na naghihintay sa panibagong taong daraan?

Sinimulan ang kuwento sa katanungang bakit tayo nandito?  At kasabay ng berdeng ilaw sa ilalim ng pinaghalong kahel at itim na kalangitan at pag-ikot ng ferris wheel sa gawing kanan, tinapos ang kuwento sa salitang patawad at paalam, at dahan-dahang pag-ikot pabalik ng sasakyan. ###





When our circumstances are harsh and sorrows outnumber joys, Jesus shouts to us, “Hold everything you’ve got, help is on the way!”

I came across this verse while I was busy monitoring a newspaper. And it struck me how significant it is for me now that I feel something is not working against my favor.

I’ve been at lost for the past weeks. I’ve been feeling totally out of control for everything that is happening to me recently. Things I found so tiring to just get by.

It came to a point where I keep questioning the slow passage of days (even if it’s only Monday, I want the day to pass quickly and wishing for Friday to arrive). I always woke up disinterested in the world, telling myself that this day will pass quickly so I can rest and go home.

And the void I’ve been feeling lately came to a realization that I’ve been missing myself, the one I am before. And it’s hard and unfulfilling.

I miss the girl who laughs and talks so loud. The girl who loves to tell stories, and listening to friends who do the same. I miss the girl who looks forward to mornings because she knows new days offer new opportunities. Most of all, I miss the girl who loves the world and daydreams a lot. I really miss myself now.

I know it’s the emptiness of missing certain people that adds to the desolation I am feeling right now. But somehow, I still believe that there is someone up there, looking down on me, protecting and telling me not to quit but to just rest my heart for now.

I am tired. But every day, I still keep thanking God for the gift of life. I still ask Him for the guidance to fulfill tasks I need to achieve. And most of all, I still love to look up to Him, in that perfect blue sky, whispering to Him, I’ll get through this, Lord. I’ll be fine.

With that, I can somehow survive every day and be courageous enough to say, I made it even if days are hard. I made it even if I feel desolated. I made it even if I feel empty. I made it even if I’m not happy anymore. I made it because I believe You.

Because in between being lost and being find, convincing yourself there’s God will take away all your fears and worries.

In those chaos, I find Him protecting me. ###

Celebrating Women Empowerment through Art

Feminism isn’t about making women strong. Women are already strong. It’s about changing the way the world perceives that strength.” —G.D. Anderson

The most beautiful creation of God is a woman. They  have the power to rule. The power to create. The power  to transform. They can make the world. And most of all, they can rule it. These are just few of the things that a woman can. And all of these signify how strong, determined and amazing women are.

Blessed to be part of a wonderful advocacy, Woman, Create, marked its 3rd year of seeking and fulfilling wonders through art at Hole in the Wall, Century City Mall, Makati, last Saturday (November 25).

The host, Ms. Verns Quintana.

A Philippine-based arts platform organization, Woman, Create aims to continuously empower, engage  and influence people  through art.
Woman, Create‘s theme for this year centers on Big Magic and seeking the pieces that leads people to it. Generally, it wanted people to turn their lives into works of Art and finding Big Magic along the way.
It was also truly enlightening that this event was graced by speakers who shared their passions and purpose in creating art and craft that influence others.
The first speaker who talked about Intention and Connection was Ms. Clarisse Provido, a visual artist specialising in watercolor and collage. She also blogs at Pintura’t Pintig.

Ms. Clarisse Provido.

A freelance writer and travel blogger, Ms. Danna Peña shared her insights about Purposeful Writing. Ms. Danna is also a member of Woman, Create’s #FeministBookClub.

Ms. Danna Peña.

Ms. Chiara Garcia, a storyteller turned creative entrepreneur, meanwhile discussed Creative Community-Building. She is the proud founder of a community-centered production biz called Hey Kin.


Ms. Chiara Garcia.

The youngest speaker of the event, Ms. Gabrielle de Baron is a Grade 12 IB-Visual Arts student, who gave talk on how youth can be Present in issues such as Feminism today. Her arts and exhibits tackle issues such as sexual harassment, mental health and womanhood.

Ms. Gabrielle de Baron.

Meanwhile discussing about Our Pursuit of Passion was Ms. Ja Quintana, a Migo Imagineer by day, and an ethnic jazz singer and songwriter by night. She has just returned to performing and writing new songs.

Ms. Ja Quintana.

I was amazed, and at the same time, inspired on how these muses confidently shared their art and passion to other people. Just by listening to these girls talk about how people can contribute to empower women is really encouraging. Sadly, I wasn’t able to finish all the talks because it’s really getting late.

Setting things aside, every year, portion of the planner’s earnings has been given to the plight of Syrian refugees, in particular to – the Syrian campaign. But this year, Ms. Marika Callangan (@projectrika), the founder of Woman, Create, decided to give it to Wipe Every Tear.

Ms. Marika Callangan, founder of Woman, Create. (Credit to the owner)

A Philippine missionary organization, Wipe Every Tear  is dedicated to rescuing girls who have been caught in sex trafficking. It commits to bringing hope and healing in the lives of women. To know and learn more about this advocacy, please be free to visit their website or their Tayo tab.

Planner pick-ups, artist meet-ups and a mini-postcard exhibit also occurred during the event.

As I said earlier, I was blessed to be part of this wonderful advocacy. I was fortunate enough to be one of the contributors of the planner. I was overjoyed that my two poems were blessed to be part of the 2018 Wonder Planner.

From my poem “Lost.”

From my poem “Prelude.”

365 Wonders 2018 is available in the following stores: FullyBooked Fort and Greenhills; CommonRoom Alabang Town Center, Katipunan and CommonRoom PH and Co ATC pop-up space (UGF). It costs Php 1,195.

Jewel Wonder Collage cover. (Credit to the owner)

I truly enjoyed the launching, and as I was inspired by all the talks I’ve heard, I will continue to pursue my passion just so I can inspire others, too. I will ignite the living writer in me, continue creating art and share this craft to the world (it’s possible, I know).

And so, to all the days that will come, with the stillness of my heart, I will take courage to keep living my dream — filled with wonder and intention. Seek the Big Magic, folks!

Begin Today

Behold, there’s life
Full of wonders
Filled with surprise
You’ve got this one chance
Begin now! Make no regrets.

Now the sky’s asking you
Fly with the clouds
Sing with the birds
Color it with distinct hues
Begin now! Wash away your blues.

Do you feel the warm breeze?
The air’s breathing with you
Go where you’re headed
Feel the cool wind
Begin now! No one’s stopping you.

See the world so bright
There’s new hope waiting for you
All dreams are possible
Follow your heart
Begin now! Dream anew.

All beginnings take courage
There’s no easy route than taking step
Take your heart, follow where it leads you
Fear has no room here
Begin now! Bravery starts with you!


Sa Pula, Sa Itim, Sa Puti

Madilim. Madugo. Masalimuot. Nahaharap ngayon ang ating bansa sa isang malawakang digmaan. Digmaang marami na ang nakitil. Digmaang marami na ang nagbuwis at magbubuwis pa ng buhay. Digmaang dugo ang patuloy na dadanak. Digmaang hindi sundalo at rebelde ang magkalaban. Digmaang kinabibilangan ng kapulisan, kawatan, mayayaman, mahihirap, at ang nakakalungkot ay ng kabataan. Ito ang makabago ngunit mas marahas na digmaan — ang digmaan kontra droga.

Droga. Sinasabing malaki ang ginagampanan ng droga sa ating buhay. Ang droga ay isang gamot. Sa siyensya, nakakatulong ito upang makapagpagaling ng karamdaman. Nakakaapekto rin ito sa ating pag-iisip at kalusugan. Ngunit sinasabing sa maling paggamit nito, maari itong makapagdulot ng pagkasira ng buhay. Ito ang pangunahing suliraning nakapaloob sa nasabing gamot — ang pagkalulong o adiksyon.

Sa pagsisimula ng termino ng Pangulong Rodrigo Duterte noong Hunyo 2016, walang takot nitong ipinahayag ang misyon nitong mapuksa ang lahat ng may kaugnayan sa droga — malalaking drug lords man ito, protektor o maging maliliit na kriminal.

Tinawag na “Oplan TokHang” at “Oplan Double Barrel” ang kampanya ng Pangulong Duterte kaagapay ang Philipppine National Police (PNP) laban sa bawal na gamot.

Ang Oplan Tokhang ay yaong pagba-bahay-bahay ng mga kapulisan at pagkumbinsi ng mga ito na sumuko at magbagong buhay ang mga kilalang tulak ng droga. Nagmula ang salitang ito sa pinaghalong salitang Bisaya na “toktok” (“katok”) at “hangyo” (“pakiusap”).

Samantala, ayon naman kay PNP Chief Ronald “Bato” Dela Rosa, ang “Oplan Double Barrel” ay isang proyekto kung saan “isang kalabit lang sa barrel, dalawang trigger ang puputok. Merong barrel na kakalabit sa taas, sa high value target at merong barrel na tatama doon sa baba, doon sa mga street-level personalities.”

Hindi maikakaila na naging epektibo ang kampanyang ito sa mga naunang araw dahil marami ang sumukong durugista at adik. Ngunit kaiba na ang naging resulta ng kampanyang ito sa nagdaang panahon. Dito na lumabas ang kahindik-hindik na reyalidad ng nasabing kampanya.

Sa pula. 

Estudyante. Labimpitong taong gulang. Nangarap maging pulis. Napatay ng pulis. Ito ang kinahinatnan ni Kian Loyd delos Santos, isang mabuting anak at kapatid sa kanyang pamilya.

Labing-siyam na taong gulang. Nangangasiwa ng tindahan. Napagbintangang nang-holdap ng taxi. Pinaghinalaang nanlaban. Binaril ng pulis. Napatay. Ito naman ang sinapit ni Carl Angelo Arnaiz, isang matalino, palatawa, at butihing anak sa kanyang mga magulang at kaibigan.

Dalawa lamang sila sa madugong kinahinatnan nang masidhing kampanya ng administrasyon kontra droga. Mga kabataang pinaghinalaang sangkot sa ipinagbabawal na gamot at ngayo’y mga boses na humihingi ng tulong at sumisigaw ng hustisya sa walang awa nilang pagkakapaslang.

Kung mayroon mang mukha sa likod ng patuloy na pakikibaka sa droga, masasabing si Kian, Carl Angelo at ang kalunus-lunos nilang pagkamatay ang magsisilbing anino nito. Aninong hanggang ngayon ay isa pa ring palaisipan kung mabibigyan ba ng katahimikan ang mga buhay at pangarap na nasayang dahil lamang sa maigting na utos na mapatay ang mga may kaugnayan sa droga, kahit wala namang matibay na ebidensya na magpapatunay sa koneksyon ng mga biktima ukol dito.

Sa pagkakapaslang ng mga walang kamalay-malay na kabataan, masusuri dito na walang pinipiling target ang ating kapulisan. Bata man o matanda walang ligtas sa proyektong ito. Ngunit sa pangyayari ring ito, makikita ang hindi organisado at pabigla-biglang operasyon ng kapulisan. Operasyong hindi sana hahantong sa madugong pagkawasak ng mga pangarap, kung sinigurado muna na tama ang nakuhang ebidensya. Operasyong hindi makukwestyon ang kredibilidad ng kapulisan kung pinairal ang paghi-hinay-hinay at pagsigurado sa mga tip na nakuha ng mga ito sa kanilang mga impormante.

Tumakbo. Nanlaban. Nagpaputok ng baril. Ito ang madalas na dahilan ng kapulisan kapag napapatay nila ang pinaghihinalaang durugista. Si Kian, napagbintangang drug runner ng pamilya. Kinaladkad, pinosasan, pinatakbo at saka binaril. Iniwang patay at may hawak na baril sa kanang kamay at dalawang pakete ng pinaghihinalaang shabu. Si Carl, ‘di umano’y nanutok ng baril, nang-holdap ng isang taxi driver at dali-daling tumakas. Nabaril siya ng pulis matapos umanong manlaban at paputukan ng baril ang mga ito habang siya ay tumatakas. Nakitaan siya na may bibit na  dalawang pakete ng marijuana at tatlong pakete ng shabu sa kanyang bagahe.

Mahirap limiin na sa ganitong pamamaraan na tumatakbo ang kalakaran upang mapuksa ang salot ng lipunan. Sa panawagan ng ating Pangulo na bawasan ang mga nagpapakalat ng krimen sa bansa, nakakatakot na marami pang madadagdag na inosente, walang malay at kaawaa-awang sibilyan na maaring maging isang alay upang mapunan lamang ang hamon ng Pangulo na masawata ang mga naghahasik ng salot sa lipunan.

Hustisya. Sa madugong pakikibaka ng pamahalaan ukol sa bawal na gamot, nananaig ngayon ang tawag at boses ng mga human rights advocate upang mapanagot ang mga pulis at iba pang sangkot sa hindi makataong pagpaslang sa mga nahuhuli at pinaghihinalaan nitong may kaugnayan sa droga. Nakakalungkot isipin na hanggang ngayon, mailap ang hustisya sa bansa. Patuloy na namamayani ang mga may sala kaysa sa mga inosenteng mamamayan.

Ang hustisya sa bansa ay napupunta lamang sa mga binging tainga ng mga dapat sana ay pumo-protekta sa karapatan ng bawat Pilipino. Hanggang ngayon, mahina ang kapangyarihan ng boses ng bayan upang mabigyan ng hustisya ang mga walang muwang na nadawit sa digmaang patuloy na nananaig sa bansa. Ang boses ng Pilipino na sana’y gigising sa diwa ng makataong paghatol ay nagiging isang oyayi na nagpapatulog lamang sa mga awtoridad na dapat nagtatanggol sa karapatan ng bayan. Ganito ang mukha ng hustisya lalo na ngayon sa usapin ng droga — mailap, matagal, nakakapanghina ng kalooban.

Sa Itim.

Kung may isang malagim na resulta ang pakikibaka kontra droga, hindi maikakailang ito ay kamatayan — makatao man o hindi.

Magmula ng kampanya, umabot na nga sa libu-libo ang napapaslang na drug personalities sa operasyon ng pulisya. Numerong kinabibilangan ng mga lehitimong operasyon at mga extrajudicial killings.

Ang masakit na katotohanan ay yaong sa likod ng magandang pagnanasa ng pamahalaan na mapabagsak ang utak ng droga sa bansa, ang mga nagdurusa at nagbubuwis ng buhay — kung hindi ang mga maliliit na kriminal — ay yaong mga inosenteng maralita. Mga indibidwal na may pangarap, nagplanong bumili lamang ng pagkain isang gabi, at kinabukasan malamig na bangkay nang matatagpuan.

Mas nakakatuwang gumising isang araw na mas malaking isda na ang nabingwit ng pamahalaan. Mas maganda siguro, kung isang araw, ibaling ng pamahalaan ang kanilang atensyon sa pinaka-puno’t dulo ng kadilimang ito — ang mga big-time drug lords.

Sa kaliwa’t kanang patayan, malalim na sugat ang naiiwan sa puso at pagkatao ng mga naulila. Sugat na hindi kayang burahin ng isang paghingi lamang ng tawad dahil sa maling akusasyon, lalo na sa pamilya at naiwan ng napagkamalang suspek; lalo na kung ang mga nagdusa ay walang namang kamuwang-muwang.

Kamatayan. Ito ba ang sagot sa madilim na yugto ng pakikibakang ito, o isa lamang itong pagtatagong anyo sa pagkabigo ng ating pamahalaan na isalang at parusahan ang tunay na kriminal sa bansa.

Madilim. Kahindik-hindik. Sa kasalukuyang estado ng ating bansa ukol sa isyung ito, ‘di maiiwasang isipin na walang oras, panahon o lugar ang ligtas para sa mamamayan. Sa pag-aakalang ang mga taong pu-protekta sayo ay yaong pang magiging mitsa ng buhay mo. Madilim ang yugtong ito.

Nakakatakot na habang naglalakad ka, isang gabing payapa, ay mapagkamalan ka ng isang adik at hindi ka na abutin kinaumagahan. Hindi ito ang mukha ng isang maganda at ligtas na bansa. Hindi ito ang Pilipinas na payapa.

Sa puti.

Tunay na walang maidudulot na maganda ang droga. At ang droga, maaaring matagpuan kung saan-saan. Ang nakakabahala ay ang patuloy na paghahari ng salot na ito.

Paghahari dahil hanggang ngayon ang mga utak ng kasamaang ito ay namumuhay ng marangya. Namamasyal at pagala-gala lamang sa paligid, at ang iba’y nagsasaya sa ibang bansa. Naghihintay ng mga bagong biktima na ipapakain sa mga kasamaang sila naman ang naghasik. Ganito ang pagtatagumpay ng mga big-time drug lords sa bansa. At ang masaklap, patuloy silang maghahari nasa rehas man sila o wala.

Salot ang droga. Ang droga hindi panandaliang kaligayahan. Ito ay pagdurusang panghabang-buhay. Sa minsang paggamit nito, tiyak na babalik-balikan at hahanap-hanapin mo ito. Isa itong adiksyon na hindi magagamot ng isang araw lamang. Na kahit mismong taong nakapagpa-rehab na, may mantsa nang naidulot ito. May pagkakataong babalikan mo ang dati mong gawi.

Traydor ang droga. Walang mabuting makukuha dito. Isa itong madilim na aninong dadalaw sayo sa panahong akala mo nakalimutan mo na ito. Walang itong pipiliing panahon o pagkakataon kapag umatake. Tatangkain ka nitong ibalik sa madilim mong kahapon na pilit mo pa ring kinakalimutan. Ang droga ay salot. Isang salot na dapat lupigin.

Mas madaling isipin na hindi hahantong sa mahirap na sitwasyong ito ang bansa kung mas pinagtuunan ng pansin ng pamahalaan ang pinakaugat ng problema ng bayan — ang kahirapan. Sa ngayon ang laban kontra droga ay laban din ng kahirapan. Masasabing kahirapan ang dahilan kung kaya’t mas lumalakas ang kalakaran ng droga sa bansa.

Ginagamit ng mayayaman ang mahihirap upang makapagpuslit sila ng iligal na gamot. Ginagamit nila ang mga abang mamamayan upang lumawig pa ang kanilang negosyo. At sa huli, kapag nagkagipitan, ang mga abang mamamayan din ang ipinapain nila sa mga kapulisan. Ganito kalakas ang puwersa ng mayayaman sa mahihirap. Kaya nilang paikutin sa kanilang mga kamay ang mga nagdarahop. Kaya nilang baligtarin ang hustisya. Kaya nilang gawing tama ang mali upang pumanig sa kanila ang mas nakakarami. Sa droga kaya nilang paikutin ang mahihirap. Sa droga, kaya nilang linlangin ang mahihirap at sabihing makakatulong ito upang bumuti ang kanilang pamumuhay. Ito ang nakakalungkot na katotohanan kung kaya’t sa huli, tanging mahihirap lamang ang nagdurusa sa giyera kontra droga.

Sa pula, sa itim, sa puti. Mahahalintulad ang giyera kontra droga ng gobyerno sa sugal na sabong. Dalawang panig ang magkalaban. Isa ang masusugatan, ang isa’y mamamatay. Isang kasamaan laban sa isang mas maalab na mithiing masupil ang kadilimang dulot ng droga.

Kahalintulad ng sugal, ang misyong mapuksa ang kasamaan ay isang laro ng pagkakataon. Hindi nito nasisiguro na magwawagi ang kabutihan lalo pa’t sa ngayon, naghahari pa rin ang mga higanteng drug lords na masayang pinagtatawanan lamang ang nangyayari sa mga maliliit na kriminal. Tulad ng isang totoong digmaan, wala sa dalawang panig ang mananalo. Ni isa, hindi makakalasap ng tagumpay lalo na kung sa giyerang ito, may nasawi at nasugatan.

Ang digmaan, kahit pagbali-baligtarin, magiging isa ng bangungot.  Bangungot na dadalhin ng bawat isa sa nakaranas nito. Walang gamot o likidong makakagaling sa sugat na maiiwan ng mahapdi at masalimuot na pangyayaring ito. Ang giyera kontra droga ay isang mahabang proseso ng paghihintay, pagtitiis at pagtanggap sa katotohanang sa dulo ng laban na ito, mayroong kailangang magsakripisyo — mayroong mga inosenteg madadamay at mga taong nagdulot ng kasamaan sa bayan na dapat magbayad. Nagsisimula pa lamang ang laban na ito. At ang katotohana’y wala pang eksaktong araw o panahon kung kailan magwawakas ito. Walang pula, itim o puti na mamamayani sa bansa. Walang kulay na magdidikta ng resulta ng giyera kontra droga. Dahil sa huli, ang tunay na mithiin ng digmaan maliban sa isang ligtas, makatao at maunlad na pamayanan ay walang iba kundi ang mailap na kapayapaan. ###


***Ito ay opisyal na lahok sa Saranggola Blog Awards 9 para sa kategoryang Sanaysay: Sachet.

Mga Sponsor:

Responsableng Pilipino: Sagot kontra Fake News

Kaguluhan. Krimen. Karahasan. Sa pag-usbong ng social media, ilan lamang ito sa maraming epektong maaring idulot nang paglaganap ng mga maling impormasyon sa bansa o ang mas kilala natin sa tawag na “fake news.”

Batay sa datos na inilabas ng ilang mapagkakatiwalaang ahensya, ang Pilipinas ang isa sa mga nangungunang bansa sa Asya pagdating sa paggamit ng internet. Umabot na sa animnapung porsyento (60%) ang bilang ng mga Pilipinong mahilig gumamit ng internet at social media.  Ito ang  dahilan sa hindi maiwasang pag-usbong ng samu’t saring kuwento na walang basehan, hindi makatotohanan at minsan pa nga’y puro kasinungalingan.

Pinagpakahulugan ang “fake news information” ng Senate Bill 1492 o ang “Anti-Fake News Act of 2017” bilang pagbibigay ng mga maling impormasyon na maaaring magdulot ng kapangambahan, alitan, kaguluhan, karahasan, kamuhian o mga propaganda na nakakasira sa reputasyon ng isang tao.

Sa paglaganap ng naturang aktibidades, bilang isang mamamayan, may mga ilang paraan upang makatulong tayong labanan at maiwasan ito.

1. Suriing mabuti ang mga impormasyong nababasa

Kilala ang Pilipino bilang isang mapanuring tao. Isa ito sa magagandang katangiang taglay natin. Kung kaya’t mas mainam na huwag munang paniwalaan ang lahat ng nababasa sa internet. Dahil ang mapanuring Pilipino, hindi basta-basta naniniwala sa mga balitang haka-haka lamang.

2. Alamin ang pinanggalingan

Iba’t ibang impormasyon ang ating nababasa araw-araw. Iba’t iba rin ang pinanggalingan ng mga ito. Upang makaiwas sa fake news, alamin kung may kredibilidad ba ang naghatid ng istorya. Matagal na ba ito sa industriya o beterano na ba ito sa pagbibigay ng makabuluhang datos. Alamin ang mga nagawa o naiambag nito sa pagpapakalap ng totoong balita. Tandaan, ang tunay na istorya ay may tunay, maasahan at mapagakatiwalaang pinanggalingan.

3.     Pagkumpara nang nabasang impormasyon sa iba

Upang makatiyak na tama ang impormasyong nabasa, nararapat na mayroon itong kahalintulad na istorya sa iba pang mapagkakatiwalaang source. At kung nag-iisa at wala itong katulad na istorya sa iba, maari mo na itong pagdudahan at ‘wag nang paniwalaan. Minsan mas mainam na ikumpara ang mga bagay upang malaman mo kung ano ba ang wasto sa hindi.

4. Bigyang pansin ang pamagat, larawan o bidyo at anyo ng impormasyon

Kamakailan lang ay naglabas ang Google at Facebook ng mga pamantayan upang makaiwas sa fake news. Ilan ang mga sumusunod sa mga nabanggit ng nasabing kumpanya:

  • Agaw-pansing pamagat

Ayon sa naturang ahensya, nagtataglay nang makatawag-pansing pamagat ang isang pekeng impormasyon. Kukunin nito ang iyong atensyon. Madalas din itong nagtataglay ng pulos malalaking titik at tandang pandamdam.

  • Minanipulang larawan, bidyo

Nabanggit din sa nasabing pamamaraan na madalas peke ang isang impormasyon kung nagtataglay ito ng mga na-edit ng larawan o bidyo. Maaari itong kuha sa ibang naganap ng pangyayari at tsaka ito papatungan ng kung anu-anong disenyo upang magmukhang makatotohanan.

  • Mali-maling baybay; magulong anyo

Isa ring katangian ng fake news na nabanggit ng dalawang kumpanya ay ang pagkakaroon ng samu’t saring maling baybay. Mapapansin din dito na magulo ang pormat o anyo nito. Isinaad din nito na maging mapanuri sa mga websites lalo na kung ito’y nagtataglay ng mga kahina-hinalang URLs.

5. Huwag nang ipakalat kung ito’y mali

Isaalang-alang ang kapakanan ng iba. Dito papasok ang adbokasiya ng GMA News na “Think before you click.” Kung nadiskubreng mali ang nabasang impormasyon, ‘wag nang tangkain pang ipakalat ito. Isipin ang maaring idulot ng pagbabahagi ng maling impormasyon sa iba. Sa kasalukuyan, ang ating mga daliri na ang pinakamakapangyarihang bahagi ng ating katawan. Maaring makabuti o makasama sa iba ang bawat pagpindot at paggamit nito. Piliin ang mabuti at isipin ang kahihinatnan ng bawat aksyon.

6. Ikaw, tayo mismo

Walang iba kundi tayo ang pinakamabisang paraan upang masugpo ang paglaganap ng fake news. Sa atin magsisimula at sa atin din ito magtatapos. Kailangang bigyan ng limitasyon ang paggamit ng internet. Hangga’t maari huwag basta-basta ibahagi ang lahat nang nababasa. Hindi lahat nang nakikita ay kinakailangang ibahagi. Kontrolin ang sarili sa sobrang paggamit ng social media. Umiwas hangga’t makakaiwas. Huwag idepende ang lahat ng bagay sa internet. Ito ang pinakaimportanteng dapat nating matutunan. Walang pagbabago kung hindi mangagaling sa pagkontrol. Tayo mismo ang daan upang maiwasan ito.

Hindi maikakaila na ang internet na ang pinaka-maimpluwensyang kasangkapan na pinagmumulan ng iba’t ibang impormasyon sa mundo at patuloy pa ang pag-usbong nito. Walang agarang solusyon sa pagpalaganap ng fake news sa bansa. Ngunit bilang isang Pilipino, may magagawa tayo upang maiwasan ito.

Kaguluhan. Krimen. Karahasan. Kaakibat ng bawat aksyon ay responsibilidad.  Bilang isang Pilipino, may responsibilidad tayong mag-isip at umakto nang wasto. Isang malaking pananagutan ang nakaatang sa malayang pamamahayag. Lahat ng bagay may limitasyon.

Ang totoong kalayaan ay yaong alam kung ano ang makakabuti at makakasama sa iba. Ang kalayaan hindi inaabuso. Bagkus, ang kalayaan ay ang kakayahang isaalang-alang ang kapakanan ng nakakarami. Ang Pilipino ay malaya. Ngunit sa bawat kalayaan, higit na may kapasidad tayong maging responsable. Dahil sa dulo, ang batayan ng pagiging isang tunay na Pilipino ay ang kapasidad nitong maging responsable, matalino at kakayahang pumili ng mali sa wasto. ###

***Ito ay opisyal na lahok sa Saranggola Blog Awards 9 para sa kategoryang “Ispesyal na Patimpalak: Fake News.”

Mga Sponsor:

Isang Araw, Tatlong Karatula


sa dumaraan
Tingin sa ibaba
mga sapatos na kumikinang
Tingin sa gitna
kotseng magagara
Tingin sa taas
walang nakikitang pag-asa

Umaga na naman
saan hahagilap ng pang-laman
Sa sikmurang gutom
at uhaw, kailan hihilom
Ang sakit ng anak
na nakaratay
Sa tabi ng daan
umaasang maabunan

Nang kaunting tulong
mula sa nagdaraan
Paroo’t parito
mapansin sana ninyo
Duming hindi lamang
nakamantsa sa suot
Sa lipunan akala
sa ami’y salot

Ale! mama!
Wala ba kayong pakiramdam?
Mata’y ‘wag ipikit
puso sa ami’y ilapit
Palad abutin
isa lamang dalangin —
Barya lang po, pangkain,”
karatulang pinasulat pa namin.

sa dumaraan
Umaga na naman
saan kukuha ng pang-laman
Kaunting tulong sana
sa nagdaraan
Ale! Mama!
Wala ba kayong pakiramdam?



Madilim ang paligid
masukal ang daan
Hahagilap ng pagkain
sa nakakalat na basurahan
Kapatid ko’y may sakit
gamot kailangan
Si ina’y lumuluha
pighati’y hanggang kailan

May nakahimlay
sa gilid ng kalsada
Sakto walang kaagaw
bibilisan ko ang pagkuha
Mga basurang tinapon
dyaryo, bote, garapa
Umaasang kahit papano’y
may pagkaing tira-tira

Pagtingin sa daan
natakot sa nakita
Dalawang kalalakihan
bigla akong inambahan
Suntok dito, tadyak doon
kalakal ko’y tuluyan nang natapon
Sigaw nila’y “krimen mo’y iyo nang aminin,
     ‘wag mo kaming galitin!

Kulay pula na ang kalsada
sabay nang pagpikit ng aking mata
Hindi akalain maririnig
pagputok ng tatlong bala
Iniwan sa kamay ko’y isang baril,
isang pakete ng droga sa bulsa
Kasabay ang pagpatong ng isang karatula
Pusher ako! ‘Wag tularan!

Madilim ang paligid
masukal ang daan
May nakahimlay
sa gilid ng kalsada
Pagtingin sa daan
natakot sa nakita
Kulay pula na ang kalsada
Sabay nang pagpikit ng aking mata.



Tirik ang araw
mainit ang kalsada
Mabigat ang mga paa
palakad sa eskinita
May mga naka-payong
iba’y nakasakay na
Mga ulo’y nakayuko
nagdarasal, nagdurusa.

May kahong puti
dahan-dahang pinaparada
Kasabay ng mga pangarap
na tuluyan nang nabura
May isang babae
yakap isang larawan
Nakaitim, humahagulgol
naupos na pag-asa

“Hustisya!” sigaw
ng kanilang karatula
Kasama ang mga grupong
taliwas sa droga
Sa amin ngayon
atensyon ng media
Bakit hindi kami napansin
noong may buhay pa.

Kasabay nang paghagis ng rosas,
paglipad ng lobo at pagtabon ng lupa
Kinabukasa’y hindi
ko na pala makikita
Unti-unti binalot
na nang kadiliman
Tulad ng puso ni inay
nang inihatid ako sa aking huling hantungan.

Tirik ang araw
mainit ang kalsada
May kahong puti
dahan-dahang pinaparada
Hustisya!” sigaw
ng kanilang karatula
Kasabay nang paghagis ng rosas,
paglipad ng lobo at pagtabon ng lupa.


***Ito ay opisyal na lahok sa Saranggola Blog Awards 9 para sa kategoryang Pagsulat ng Tula:

Mga Sponsor: